Prawidłowe odżywianie ciężarnej kobiety

Kiedy ciężarna może więcej jeść

W związku z ogromnymi przeobrażeniami w organizmie ciężarnej, które dokonują się głównie kosztem składników odżywczych i substancji pokar­mowych, żywienie powinno być dostosowane do stanu, w jakim kobieta się znajduje. Właściwe odżywianie się w tym czasie ma wpływ na stan rozwi­jającego się płodu, na cały organizm matki i jej stan zdrowia. Jeśli przed okresem ciąży kobieta żywiła się prawidłowo, to nie jest potrzebne wprowa­dzanie zasadniczych zmian odżywiania w pierwszej połowie ciąży. Wystarczy wówczas codziennie dodać 1—-2 szklanki mleka (może być również zsiadłe lub kefir), zwiększyć spożycie świeżych owoców co najmniej o 100—200 g i dodać porcję warzyw gotowanych oraz w postaci surówek. Należy jednak upewnić się, czy żywienie poprzedzające ciążę było rzeczywiście prawidłowe i porównać z dzienną racją pokarmową. Jeśli porównanie to wypadnie na niekorzyść — zwłaszcza gdy chodzi o takie produkty, jak mleko, sery, mięso, warzywa, owoce — należy szybko to skorygować.
Zapotrzebowanie kaloryczne wzrasta u kobiety w miarę rozwoju ciąży. W pierwszej połowie ciąży nie przekracza 7—8% w stosunku do normalnego zapotrzebowania sprzed okresu ciąży. Na przykład, jeśli kobieta ze względu na swoją wagę — około 60 kg — i rodzaj pracy powinna otrzymać 2600—
—     2800 kalorii (10 886—11 723 kj), to w pierwszej połowie ciąży powinna otrzymać 2800—3000 kalorii (11 723 —12 560 kj). W drugiej połowie ciąży sytuacja zmienia się, gdyż w tym okresie płód rośnie bardzo szybko. Dlatego
—     niezależnie od podawanych dodatkowo witamin syntetycznych, a także owoców i warzyw — w codziennym jadłospisie należy:
■     Zwiększyć ilości składników budulcowych, tj. białka pełnowartościowego z mleka, serów, wędlin, podrobów, mięsa, ryb.
■     Zwiększyć ilości składników mineralnych, a głównie wapnia, fosforu i żelaza, których źródłem są: mleko i jego przetwory, jaja, mięso, wątroba, warzywa i owoce.
■     Pokryć pełne zapotrzebowanie energetyczne i kaloryczne kosztem węglowodanów i tłuszczów. Około 2fs kalorii w tym okresie idzie na potrzeby matki, a '/3 — dla płodu.
Źródłem poszczególnych składników odżywczych są między innymi na­stępujące produkty:
Białko zwierzęce: mleko w każdej postaci (słodkie, zsiadłe, kefir, jogurt), sery zarówno twarogowe, jak i żółte, jaja, mięso, wędliny, podroby, ryby itp. Białko zawarte w produktach zwierzęcych jest pełnowartościowe, gdyż zawiera wszystkie niezbędne elementy (aminokwasy) do budowy białka ludzkiego.
Białko roślinne: chleb, kasza, mąka, ziemniaki, warzywa suche strączkowe, grzyby, warzywa. Białko roślinne ma niższą wartość biologiczną, gdyż nie zawiera wszystkich niezbędnych aminokwasów. Korzystne jest jednak dla organizmu łączenie ze sobą różnych białek.
Tłuszcze zawarte są w mleku, serach, mięsie, śmietanie, rybach. Najbardziej war­tościowy tłuszcz zwierzęcy to masło, które zawiera witaminę A i D. Tłuszcze roślin­ne — to wszystkie oleje, np. słonecznikowy, sojowy, spożywane przede wszystkim w stanie surowym, jako dodatek do’ surówek, sałatek itp. W ciąży nie należy jeść: tłustego boczku, tłustych ryb i wędlin, smalcu, słoniny.
Węglowodany znajdują się w produktach mącznych, takich jak: mąka, kasza, pieczywo, makaron, ziemniaki i suche warzywa strączkowe. Cukry w postaci glukozy i fruktozy w owocach, warzywach i miodzie. Cukier w czystej postaci — sacharoza — to powszechnie używany przez nas cukier.
Makroelementy: Wapń — znajduje się w mleku, serach, serwatce, jajach, szprotach itp. Fosfor znajduje się również w mleku i produktach mlecznych, w podrobach, mięsie, jajach. Żelazo — w żółtku jaja, wątrobie, mięsie, owocach i zielonych warzywach (np. nać pietruszki). Magnez — w mięsie wołowym i wieprzowym, żółtych serach, mleku, szpinaku, szczypiorku; w korzeniu pietruszki.
Nieprawidłowe żywienie może być wynikiem niedoborów ilościowych, gdy kobieta spożywa zbyt małe ilości pokarmów w stosunku do potrzeb organizmu. Nieprawidłowe żywienie — to także niedobory jakościowe, gdy żywimy się jednostronnie, w sposób nieurozmaicony, często powtarza­nymi produktami (np. białe pieczywo, słodycze, ciastka itp.). Niedobory dotyczyć mogą wtedy: pełnowartościowego białka, wapnia (przy małym spożyciu mleka), żelaza, witaminy A lub C (przy niskim spożyciu warzyw i owoców). Do nieprawidłowego żywienia należy także zaliczyć przekarmia­nie ciężarnej, występujące bardzo często jako wyraz „najwyższej troski” ze strony rodziny. Przekarmianie głównie słodyczami, śmietanką, masłem itp. |    bardzo    obciąża    układ pokarmowy kobiety ciężarnej i często jest przyczyną
zaburzeń w ogólnej przemianie materii, co również jest szkodliwe dla płodu. Efektem takiego postępowania jest nadmierna otyłość matki.

Zasady prawidłowego odżywiania w ciąży

Pamiętaj: „Nie jedz za dwoje”. Nie ilość, lecz jakość ma podstawowe znaczenie. Z drugiej strony odżywianie i wzrost płodu nie powinien odbywać się kosztem organizmu matki. Nieprawidłowe żywienie może być nawet przyczyną wad rozwojowych, porodów przedwczesnych, urodzeń martwych płodów, tzw. zatruć ciążowych, poronień, niskiej wagi urodzeniowej dzieci z objawami stanów niedoborowych (niedokrwistość, krzywica, brak odpor­ności). U matki nieprawidłowe żywienie może być przyczyną niedokrwistości, próchnicy zębów, odwapnienia kości, ogólnego wyczerpania i podatności na infekcje.
Pamiętaj: Żywienie powinno być prawidłowe od pierwszych dni ciąży, a zawartość wszystkich niezbędnych składników odżywczych potrzebna jest do budowy organizmu Twego dziecka. Dodatkowe podawanie witamin jest konieczne zwłaszcza zimą i wczesną wiosną, natomiast z chwilą pojawie­nia się świeżych sezonowych warzyw i owoców nie jest konieczne. Nadużywa­nie witamin jest również szkodliwe, gdyż może spowodować zachwianie równowagi pomiędzy poszczególnymi składnikami.
Kobieta ciężarna powinna całkowicie wykluczyć picie alkoholu w każdej postaci, także wina i piwa, gdyż nawet małe ich dawki działają szkodliwie na płód, uszkadzając tkanki i narządy, szczególnie na początku ciąży w okre­sie ich powstawania. Podobnie bardzo szkodliwe działanie na zarodek i płód wywiera palenie papierosów. Zawarte w papierosach szkodliwe składniki, takie jak nikotyna, tlenek węgla czy cyjanki, mogą spowodować uszkodzenie płodu, są przyczyną niskiej wagi urodzeniowej dziecka, braku odporności na zakażenia, przyczyną poronień, porodów przedwczesnych i martwych urodzeń. Palenie ma także bezpośredni wpływ na organizm matki, powoduje przede wszystkim niedokrwistość, brak łaknienia, a zatem również niedotle­nienie i niedożywienie płodu.
Pamiętaj: Jeśli chcesz mieć zdrowe dziecko, to wyrzeknij się całkowicie palenia papierosów i picia alkoholu.